printlogo


درباره رمان «خط چهار مترو» لیلی فرهادپور
ایستگاه انقلاب
سحر رستمی، منتقد

«خط چهار مترو» دومین اثر لیلی فرهادپور است که به‌تازگی توسط نشر ثالث به چاپ رسیده است. این رمان روایت زنی 48  ساله است که در فضایی برزخ‌گونه قرار گرفته و با فلاش‌بک‌های متعدد داستان زندگی‌اش را برای فردی به اسم «رهنما» بازگو می‌کند. زمانی که «لیلی» می‌خواهد برای دیدن دوست قدیمی‌اش - شعله- سوار مترو شود، دچار سانحه‌ای می‌شود و به کما می‌رود. در ادامه روح راوی در ناخودآگاه پیش از مرگ خود در کنار دو زن دیگر قرار می‌گیرد که ارتباط این سه زن با هم در طول رمان ساخته می‌شود. نوجوانی «لیلی» با سال‌های انقلاب و جنگ مصادف شده است. نویسنده در خلال بیان این خاطرات، رویارویی یک نسل با مقوله انقلاب را به تصویر می‌کشد و از عدم‌شناخت و جهت‌گیری‌های مبتنی‌بر شور و هیجان گروهی از جوانان در سال‌های انقلاب می‌گوید. «لیلی» با دو گروه از دوستانش در تظاهرات شرکت می‌کند؛ گروه اول فاطمه و زهرا هستند؛ دو همکلاسی او در مدرسه که اعلامیه‌های امام(ره) را پخش می‌کنند و انقلابی‌اند. گروه دوم شعله و مازیار هستند؛ از دوستان کودکی او که از جناح دیگری هستند. زهرا در یکی از راهپیمایی‌ها یک روسری به لیلی می‌دهد. این روسری در ادامه داستان به نمادی برای نشان دادن شک لیلی در همراهی این دو گروه تبدیل می‌شود، که لیلی گاهی آن را می‌پوشد و گاهی آن را در جیب لباسش می‌گذارد.
بخش‌هایی از رمان که مربوط به خاطرات راوی هستند، با زاویه‌دید اول‌شخص روایت شده‌اند و بخش‌هایی را که در عالم برزخ می‌گذرند راوی دوم‌شخص روایت می‌کند. با این حال به نظر می‌رسد نویسنده درگیر درونیات شخصیت اصلی نشده و شرح اتفاقات بیرونی حجم اصلی رمان را تشکیل می‌دهند.
توصیف‌های رمان سهم بسزایی در خلق فضاورنگ و حال‌وهوای روزهای تظاهرات و جنگ دارند. همبستگی مردم و حمایت‌های آنها از هم، از مفاهیمی است که نویسنده تاکید زیادی روی‌شان دارد. «خط چهار مترو» با فضایی سوررئال آغاز می‌شود. سوررئال‌ها هدف نهضت خود را شورش علیه همه قید و بندهایی می‌دانستند که مانع کار آزادانه ذهن انسان می‌شد. این قید و بندها، عقل حسابگر، قواعد اخلاقی معمول، سنت‌های اجتماعی و هنری، دوراندیشی و نیت‌های آگاهانه‌ای بودند که آفرینش آزادانه هنری را کنترل می‌کردند یا تحت‌تاثیر قرار می‌دادند. شورش علیه قید و بندها در این رمان به نویسنده کمک می‌کند برزخ مورد نظرش را بسازد، بدون اینکه درگیر برداشت خواننده از آن شود. فرهادپور در مورد این فضاسازی می‌گوید: «اینجا ناکجاآبادی اعراف‌گونه است که در آن سه زن از سه نسل گیر افتادند و به‌تناوب به بازجویی فراخوانده می‌شوند.» از نکات برجسته و قابل توجه رمان همین فضای سوررئال آغاز آن است. فارغ از نتیجه حاصل‌شده، انتخاب این فضا انتخابی هوشمندانه و خلاقانه است که به نویسنده فرصت داده از قالب کلیشه‌ای رایج برای بیان مسائلی همچون انقلاب و جنگ خارج شود. به این ترتیب فلاش‌بک‌های متعدد برای خواننده باورپذیر و جذاب‌تر شده‌اند.


Page Generated in 0/0116 sec