شهر سوخته در ۵۶ كيلومتري زابل در استان سيستان و بلوچستان و در حاشيه جاده زابل- زاهدان واقع شده است. اين شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از ميلاد پايهگذاري شده است. «كلنل بيت» يكي از ماموران نظامي بريتانيا از نخستين كساني است كه در دوره قاجار و پس از بازديد از سيستان به اين محوطه اشاره كرده و نخستين كسي است كه در خاطراتش اين محوطه را شهر سوخته ناميده و آثار باقيمانده از آتشسوزي را ديده است. شهر سوخته داراي نظام مرتب و منظم آبرساني و تخليه فاضلاب بوده است. اولين جراحي به روي مغز در اين شهر و روي سر يك دختر بچه انجام شده است. بر مبناي يافتههاي باستانشناسان شهر سوخته ۱۵۱ هكتار وسعت دارد. براي نخستين بار در شهر سوخته يك چشم مصنوعي متعلق به 4800 سال پيش كشف شد. اين چشم مصنوعي متعلق به زني 25 تا 30 ساله بوده كه در يكي از گورهاي شهر سوخته مدفون شده بوده است.
كشف اولين خطكش جهان با قدمت بيش از 5 هزار سال
اين خطكش به طول 10 سانتيمتر با دقت نيمميليمتري و از جنس چوب آبنوس است. كشف خطكش در شهر سوخته زابل نشانگر اين است كه ساكنان اين شهر باستاني داراي پيشرفتهاي زيادي در زمينه علم رياضيات بودهاند.
قديميترين تختهنرد جهان
از گور باستاني موسوم به شماره 761 كهنترين تخته نرد جهان به همراه 60 مهره آن در شهر سوخته پيدا شد. اين تخته نرد بسيار قديميتر از تخته نردي است كه در گورستان سلطنتي «اور» در بينالنهرين پيدا شده بود.
مخترع انيمیشن در جهان ما بودهايم نه چينيها
باستانشناسان هنگام كاوش در گوري پنج هزار ساله جامي را پيدا كردند كه نقش يك بز همراه با يك درخت روي آن ديده ميشود. آنها پس از بررسي اين شيء دريافتند نقش موجود بر آن برخلاف ديگر آثار به دست آمده از محوطههاي تاريخي شهر سوخته، تكراري هدفمند دارد، بهگونهاي كه حركت بز به سوي درخت را نشان ميدهد. هنرمندي كه جام سفالين را بوم نقاشي خود قرار داده، توانسته است در پنج حركت، بزي را طراحي كند كه بهسمت درخت حركت و از برگ آن تغذيه ميكند. به گفته اين باستانشناس، بز ازجمله حيواناتي است كه در رسيدن به ارتفاعات تبحر داشته و ميتواند با يك حركت جهشي بهسمت بالا حركت كند. هنرمند نقاش شهر سوخته، با دقت و زبردستي موفق به تصويركردن جهش اين بز شده است. از ديگر اشياي مهم از ميان هزاران شيء يافت شده ميتوان از سفال با امضاي سفالگر روي آن، چكش، سوزن، شهركهاي مسكوني و ساختمانهاي همگاني همچون آپارتمان، بذر خربزه، حبوبات، ماهي خشك كرده، برنج، زيره، كورههاي سفالگري، كورههاي ذوب فلزات، دكمه، تبر، بندكفش، قلاب، شانه سر، طناب، سبد، گل مو، قابهاي چوبي، كفش، كمربند و... نام برد.
