حسین سلیمی:به نظر میرسد كه در عصر جهانیشدن سخن گفتن یا اقدامكردن در مورد پدیدههایی چون تحریم، محاصره یا امثال این مفاهیم مانند گذشته معنا ندارد. در دوران نهچندان دور كشورها تمامی فعالیتهای اقتصادی خود را تحت كنترل داشتند و با یك تصمیم میتوانستند موسسات اقتصادی مختلف یا بخش مهمی از روابط اقتصادی را كنترل كنند اما در شرایط فعلی كه سرمایه، تولید و تجارت دیگر در دست دولتها نیست، محققساختن محاصرهها یا فشارها یا بلوكهكردن فعالیتهای اقتصادی به كارآمدی گذشته نیست. به این ترتیب شكلدادن به تحریمها یا محاصرههایی كه بتواند بهطور كامل اهداف دنبالكنندگان آن را محقق سازد در شرایط فعلی ناممكن است.
با وجود اینكه تحریمها نمیتوانند همهجانبه و بر اساس منافع دولتهای اعمالكننده باشند اما این به معنای بیتاثیربودن تحریمها نیز نیست. درواقع دولتهایی كه در كشورهای سرمایهداری هستند مرتبط با بخش مهمی از قدرتها و فعالان اقتصادی- اجتماعی در عرصه جهانی هستند و طبیعی است كه خواست و گرایش آنها، خواست و گرایش بخش مهمی از جریانهای تولید و توزیع در اقتصاد جهانی است. بر این اساس تحریمهایی كه چنین قدرتهایی علیه كشوری خاص اعمال میكنند بیتاثیر نیست. این سادهانگاری است كه تصور شود از آنجا كه در عصر جهانیشدن قرار داریم و امكان تحریمهای كامل توسط قدرتهای بزرگ وجود ندارد، تحریمها نیز ناكارآمد است. گرچه همه كشورها در فرآیندهای اقتصادی راه گریز از تحریمها را میدانند اما تاثیرات تحریمها بهویژه در دنیایی كه رقابت دائمی میان كشورها برای توسعه و رشد وجود دارد، گسترده است. در این شرایط تحریمهایی كه بخش مهمی از فرآیندهای جهانی با آنها همكاری دارند میتواند مخرب و تاثیرگذار باشد. بر همین اساس نمیتوان بر بیتاثیری تحریمها صحه گذاشت زمانی كه با اعمال تحریمها ما در عرصههای پولی و مالی و فنی و تكنولوژیك همچنین در صدور و ورود كالا با بحران مواجه میشویم.
در این شرایط مشی تهاجمی یا مخاصمهجویانه هرچند میتواند فوایدی در عرصه سیاست با نشاندادن درجه استقلال كشور داشته باشد اما در هر حال تاثیرات مخرب آن در عرصههای اقتصادی و سرمایهگذاری قابل چشمپوشی نیست. در شرایطی بهسر میبریم كه بحران اقتصادی در كشورهای غربی در حال پایان است و به نوعی فعالیتهای اقتصادی و سرمایهگذاری به سوی رونق پیش میرود. در شرایط فعلی كه امكان سرمایهگذاری مجدد یا رشد و توسعه فعالیتهای تولیدی وجود ندارد، سرمایه كلانی در عرصه جهانی به حالت بلاتكلیف موجود است و این فرصت فوقالعادهای برای جوامعی مانند ایران است كه بازدهی سرمایه در آنها بالا است تا با بهرهگیری از این شرایط سرمایه سرگردان جهانی را به داخل اقتصاد خود جذب كنند و سهم بیشتری در تجارت جهانی به دست آورند. طبیعی است كه برخی سیاستهای تهاجمی گرچه ممكن است فواید تبلیغاتی موقتی داشته باشد اما كشورمان را از استفاده از امكانات جهانی برای یك جهش اقتصادی محروم خواهد ساخت. این زیان بزرگی است بهویژه كه ایران در شرایط اجرای طرحهای تحولساز اقتصادی قرار دارد و به تكنولوژی و سرمایه موجود در اقتصاد جهانی نیاز دارد. تحریمها ایران را از كسب فرصتهای موجود در صحنه اقتصاد جهانی محروم خواهد ساخت. این مساله ممكن است در طول عمر دولت یا مسوولان تاثیرگذار نباشد اما اثرات بلندمدتی بر جامعه ایران خواهد گذاشت و احتمال دارد كه فرایندهای توسعه را تحت تاثیر خود قرار دهد.
* استاد دانشگاه و تحلیلگر روابط بینالملل
