دكتر علی بدرقه:«واعتصموا بحبلالله جمیعا و لاتفرقوا» همگی به حبل و رشته خداوندی چنگ بزنید و پراكنده نشوید.
بعد از رحلت پیامبر عظیمالشان اسلام اوصیای معصوم او كوشیدند آن وحدت و یكپارچگی را حفظ كنند و آنان از حقوق شخصی خویش چشم پوشیدند و در طول تاریخ، دانشمندان مصلح و همه تلاشگران راستین انسانیت هم خودشان از عوامل اختلاف و تجزیه گریختند و از دامن زدن به آتش خصومت بین مسلمانان، بر كنار زیستند و هم دیگران را به اتحاد و تفاهم فراخواندند.
ما مسلمانان به این آیه زیبای قرآن، بیشتر باید بیندیشیم: «فتقطعوا امرهم بینهم زبرا كل حزب بما لدیهم فرحون» اهل كتاب و پیروان ادیان آسمانی و اتباع رسولان الهی، گروه گروه شدند، ضد و دشمن هم گشتند و هر یك به آنچه نزد اوست خرسند و شادمان گردیدند. (المؤمنون/ ۵۳)
طرح اندیشه «وحدت جهان اسلام» یكی از مشغولیتهای فكری دیرینه و اساسی حضرت امام (ره) بود كه ایشان در طول دوران فعالیت اجتماعی- سیاسی خود چه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و چه بعد از آن لحظهای از آن غفلت نورزیدند. وفاداری صادقانه امام به «وحدت» نهتنها ایشان را به برجستهترین شخصیت انقلابی جهان اسلام تبدیل كرد، بلكه وی توانست در میان فرقههای اسلامی مختلف نیز جایگاهی بس رفیع كسب كند.
استراتژی مبازراتی امام (ره) در جهت ایجاد بستر و شرایط لازم برای تحقق وحدت و همیاری در جهان اسلام، اصولا روی دو محور عمده تمركز یافته است: «حركت فكری- فرهنگی» و «حركت سیاسی- عملی». امام (ره) با توجه به مراحل مبارزه، «تعلیم و تربیت» سیاسی را زیربنای حركت سیاسی دانسته و اولین وظیفه مردم را در تحقق و توسعه، امر «تبلیغ» و «تعلیم» قرار داده است.
در این زمینه امام خمینی (ره) فرمودهاند: «... وظیفه ما این است كه از حالا برای پایهریزی یك دولت حقه اسلامی كوشش كنیم، تبلیغ كنیم، تعلیمات بدهیم، همفكر بسازیم، یك موج تبلیغاتی و فكری بهوجود آوریم تا یك جریان اجتماعی پدید آید و كمكم تودههای آگاه، وظیفهشناس و دیندار در نهضت اسلامی متشكل شده، قیام كنند و حكومت اسلامی تشكیل دهند. تبلیغات و تعلیمات دو فعالیت مهم و اساسی ما است...»
امام خمینی(ره) به عمق نقش اجتماعات دینی چه در بعد اندیشهسازی و چه در بعد اجتماعسازی به خوبی پی برده بود. ایشان اجتماعات و مراسم دینی را صرفا بهمنظور كاربرد تعلیمی و آموزشی آن در مقولات فكری، مورد تشویق قرار نمیدهند، بلكه مهمتر از آن به نقش اجتماعسازی و شكلدهی روابط اجتماعی جدید از طریق گردهماییها و نیز آگاهی یافتن مسلمین از قدرت و نیروی ارادی و انسانیشان هم اشاره دارد. به همین جهت است كه «روز قدس» بهعنوان سمبل وحدت جهان اسلام كه پیام انقلابی و ضداستعماری هم دارد از سوی ایشان در سطح جهان اسلام پیشنهاد شد و همچنین بزرگداشت «هفته وحدت»، میلاد حضرت رسول(ص) (از ۱۲ ربیعالاول به روایت اهل تسنن تا ۱۷ ربیعالاول) مورد حمایت وی قرار گرفت، چراكه از دیدگاه ایشان روند وحدت بین مسلمین، ضرورت ایجاد سمبلها و نهادهای تازهای را میطلبد كه فراتر از زمان و مكان قرار دارد.
در هفته وحدت تمامی توطئهها خنثی شده و این هفته تجلی اتحاد و همبستگی مسلمانان در سرتاسر عالم و نمایش همدلی و یكرنگی مسلمانان در اقصینقاط كره خاكی است.
ایجاد تفرقه و اختلاف بین صفوف متحد مسلمانان جهان یكی از بزرگترین دستاویزهای مخالفان و دشمنان دین و مذهب در طول تاریخ بوده و همواره بهعنوان یك حربه، مورد استفاده آنان قرار گرفته است و این تلاشها و توطئههای كینهتوزانه و تفرقهافكنانه در مقاطعی از تاریخ كه نیاز مسلمانان به وحدت و یكدلی بیش از همیشه بوده، مضاعف و پررنگتر بوده است.
با پیروزی انقلاب اسلامی كه در سایه رهبری داهیانه حضرت امام خمینی(ره) و اتحاد و وحدت ملت ایران حاصل شد، حساسیتهای دشمنان برای ایجاد اختلاف و تفرقه در بین مسلمین بیشتر شد.
وحدت میان مسلمانان، ازجمله مسائل بسیار مهم و اساسی انقلاب اسلامی است، تلاشهایی كه پس از پیروزی انقلاب اسلامی بهمنظور تحقق این مقوله حیاتی صورت گرفته و میگیرد، به عنوان حركتی بنیادین و كاملا استراتژیك، نقش عمدهای در حفظ سلامت، پایداری و موفقیت روزافزون این خیزش بزرگ سیاسی- دینی ایفا میكند، امام خمینی(ره) پس از سرنگونی رژیم شاهنشاهی و تأسیس نظام اسلامی، با برافراشتن پرچم اتحاد اسلامی، حركت اصلاحطلبانه درون ساختاری حكومت اسلامی را با ایجاد تحول و دگرگونیهای اصولی در نظام اجتماعی كشور آغاز كردند و در این میانه، از هفته وحدت، بهعنوان یكی از ارزشمندترین ثمرات این حركت اسلامی و اصلاحی برای ایران اسلامی و تمامی جوامع اسلامی یاد كردند.
برای اقتدار حكومت اسلامی و ایستادگی در برابر توطئههای دشمنان اسلام، «وحدت» مهمترین عامل موفقیت به حساب آمده و هرگونه كوتاهی در این راه سبب دوری از اهداف و آرمانهای بلند اسلام خواهد شد.
پیامبران الهی كه خود نیز از میان مردم برانگیخته شدهاند، با اتصال و ارتباط با مجاری وحی كوشیدهاند آدمی را حول یك محور گرد هم آوردند تا در پرتو وحدت كلمه، عظمت و اقتدار نظام الهی به نمایش گذاشته شود و مردم به سعادت حقیقی دست یابند.
«واعتصموا بحبل الله جمیعا و لاتفرقوا» كلامی رحمانی است كه بر ضرورت حفظ وحدت و هماندیشی مسلمین در امور تاكید میورزد و همه نگاهها را متوجه یك نقطه میداند و آن توحید است.
هفته وحدت، سرآغاز پیوند برادران مسلمان و تجلی حضور یكپارچه مسلمین در عرصههای مختلف همكاریهای اجتماعی است و حفظ شعائر و پایبندی به دستورات و سفارشات موكد این دین آسمانی محور رشد و تعالی و آسایش اجتماعی مسلمین خواهد شد.
فرهنگ وحدتطلبی و مشاركتخواهی، زمینهساز تقویت مسلمانان و اعتلا و سربلندی آنان در عرصههای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه است و در آن میثاقها تحكیم میشود، پیمانها استوار میگردد، خونها در هم میجوشد، دستها و بازوها در هم قرار میگیرد، چهرهها بر یكدیگر لبخند پیروزی و صفا میزنند، قشرها همه با همند، امت، یكپارچه و منسجم است و شیعه و سنی، به یاد سالروز میلاد رسول گرامی اسلام(ص)، با هم و در كنار هم، در یك راه و به سوی یك هدف سرود وحدت میخوانند.
هفته وحدت، خنثیكننده توطئههای دشمنان، در مسیر تفرقهافكنی است.
این هفته الهامبخش حركت و انسجام و اخلاص است. زداینده كینهها، كدورتها، خودخواهیها، گروهگراییها، تعصبها، ملیتپرستیها، فرقهبازیها و تفرقهجوییها است.
هفته درسآموزی از كلاس معلم بشریت، حضرت ختمیمرتبت(ص) است كه به بركت میلادش چهره جهان دگرگون شد، شركها به توحید مبدل گشت، عبادت خدا جای اطاعت از طاغوتها را گرفت، نفاقها به یكرنگی گرایید و خصومتها و دشمنیهای چندین ساله، به «اخوت اسلامی» تبدیل شد، مهاجر و انصار، برادر شدند و عرب و عجم، یار هم گشتند و سفید و سیاه برابر گردیدند.
در این هفته، رسالتمدار بزرگ، حضرت محمدبن عبدالله(ص) دیده به جهان گشود تا نعمت خدا، بر بندگان تكمیل شود، راه از چاه بازشناخته شود و مردم در سایه نبوتش، از ضلالت به هدایت، از ظلمت به نور و از تفرقه به وحدت برسند.
اكنون نیز كه هزار و ۴۰۰ و اندی از آن تاریخ میگذرد، ملت ما، در سالگرد این میلاد مقدس، پرشكوهترین مراسم، گرمترین مجالس و باصفاترین تجمعات را به پا میدارند تا روح اخوت اسلامی در پیكره اجتماع بیش از پیش زنده شود.
اسلام بهعنوان آخرین و كاملترین دین الهی برای نجات بشریت از گمراهی و جهل، توسط پیامبر اكرم(ص) به بشریت عرضه شد. اما از آنجا كه روشنگری و آگاهیبخشی آن موجب میشد مردمان از بردگی خلاصی یابند، همواره دشمنان دین برای نابود كردن آن تلاش كرده و با انواع ترفندها، از آغاز نبوت پیامبر تا امروز قصد داشتند با ایجاد تفرقه بین مسلمین از اشاعه و رشد اسلام جلوگیری كنند. در این میان مهمترین و بزرگترین دستاویز مخالفان حقیقت، بحث شیعه و سنی و اختلاف میان این دو مذهب از مسلمانان است. بنابراین لزوم حفظ وحدت میان مسلمین ازجمله اموری است كه همواره از سوی بزرگان و رهبران مذهبی مسلمان مورد توجه قرار گرفته است.
حقیقت مفهوم «وحدت» و به عبارت صحیحتر آن «اتحاد» است كه با حفظ عقاید قطعی و مسلم خود، در مقابل دشمن مشترك موضع واحدی داشته و از او غافل نباشیم. شهید مطهری(ره) قائل است وحدت اسلامی متوقف بر این نیست كه فرق و مذاهب از میان برود.
با وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، حساسیت دشمنان اسلام برای ایجاد اختلاف و پراكندگی در میان مسلمانان بیشتر شد. بنابراین حضرت امام خمینی(ره) با درك این موضوع كه دو مذهب تشیع و تسنن كه از پیروان زیادی در سراسر جهان برخوردار هستند، هر اندازه بتوانند دیدگاههای خود را به یكدیگر نزدیك كنند، تاثیر بسیار مهم و ارزشمندی در اعتلا و عزت و سربلندی مسلمان در جهانی كنونی خواهند داشت و توطئههای هر روزه آنها را نقش بر آب خواهند كرد، روزهای دوازدهم تا هفدهم ربیعالاول را تحت عنوان «هفته وحدت» نامگذاری كردند و یكی از مهمترین راههای ایجاد وحدت میان جامعه مسلمین را عرضه نمودند. در این خصوص دكتر كریم راستگو میگوید: «این هفته از دو منظر قابل توجه است؛ اول اینكه نامگذاری آن در ایام تولد حضرت ختمی مرتبت كه ابتدای آن به نقل پیروان سنی و پایان آن به عقیده شیعیان است و چون ایام شاد و مباركی است، از نظر روانشناسی نیز بهترین زمان برای بحث در مقوله وحدت مسلمین است و دوم هم توجه به بافت مذهبی كشور ایران است، همانطور كه میدانیم با اینكه مذهب رسمی كشور ما شیعه است و تعداد شیعیان در اینجا بیشتر است، اما اقوام و مردم بسیاری نیز مذهب سنی را انتخاب كرده و به آن معتقدند، بنابراین وجود اختلاف میان آنها موجب میشود در ایران نیز اختلاف ایجاد شده و حتی امنیت كشور به خطر افتد و لذا حفظ وحدت و قرار دادن ایامی از سوی امام(ره) علاوهبر جنبه مذهبی و شرعی از نظر اجتماعی و امنیتی نیز اقدامی بجا و قابل تامل است.
مقام معظم رهبری نیز درخصوص هفته وحدت و لزوم اتحاد مسلمانان میفرماید: «این هفته وحدت، این هفته مشتركالاحترام بین مسلمین را قدر بدانید، همه سعی كنند وحدت و اتحاد نیروها و در یك جبهه قرار گرفتن نیروهای مسلمین را كه رمز سعادت و مایه سربلندی مسلمین و بزرگترین حربه ملتها در مقابل استكبار جهانی است مغتنم بشمارند و قدر بدانند.»
بدون شك هفته وحدت و طرح این مساله و ضرورت آن میتواند گام مهمی در راستای وحدت مسلمانان باشد. تمامی مسلمانان باید با توجه به موارد اتفاق خویش اتحاد و انسجام خود را حفظ كنند و با اتحاد خویش توطئههای دشمنان را نقش بر آب كنند خصوصا ما شیعیان باید با الگو قرار دادن ائمه اطهار(ع) ثابت كنیم پیرو واقعی آن بزرگواران هستیم.
مقام معظم رهبری، مبانی فلسفی وحدت را اینگونه بیان فرموده است: «بنای توحید – كه مبنای فكری و اعتقادی و اجتماعی و عملی ما است – در وحدت است... در جامعهای كه بر شرك بنا شده باشد، طبقات انسان هم جدا و بیگانه از یكدیگر است. در جامعه توحیدی، كه وقتی مبدا و صاحب هستی و سلطان عالم وجود و حی و قیوم و قاهری كه همه حركات و پدیدههای عالم، مرهون اراده و قدرت او میباشد، یكی است، انسانها با یكدیگر خویشاوندند؛ چون به آن خدا وصل هستند، به یكجا متصلند و از یك جا مدد و كمك میگیرند. ولایت هم معنایش همین است. ولایت، یعنی پیوند و ارتباط تنگاتنگ و مستحكم و غیرقابل انفصال و انفكاك. جامعه اسلامیای كه دارای ولایت است، یعنی همه اجزای آن به یكدیگر و به آن محور و مركز این جامعه، یعنی ولی متصل است. لازمه همین ارتباط و اتصال است كه جامعه اسلامی در درون خود یكی است و متحد و متصل به هم است و در بیرون نیز اجزای مساعد با خود را جذب میكند.»
وحدت ما امت پیامبر صلیالله علیه و آله را چه بهانه بهتر از اینكه همه به یك خدا، یك رسول و یك كتاب باور داریم؟ باید طنین كلام مبارك حضرت رسول اكرم صلیالله علیه و آله را به گوش جان شنید؛ كلامی كه تاریخ را درمینوردد، قومیت را درهم میشكند و ملیت را درهم میكوبد و به انسانیت انسان، رنگ فطرت میبخشد.
وحدت جهان اسلام، یكی از موضوعهای اصلی و اساسی تفكر علامه اقبال لاهوری بود. به نظر این شاعر بزرگ، مسلمانان یك ملتند و وحدت جهان اسلام، به هیچ ملت خاص و كشور خاصی محدود نمیشود. میراث مشترك معنوی و فرهنگی جهان اسلام، مایه افتخار مسلمانان است. او معتقد بود كه این میراث عظیم، تفكیكپذیر نیست؛ یعنی مسلمانان جهان مانند خانوادهای بزرگ بوده و در شادمانیها و رنجهای یكدیگر شریك و سهیم باشند. از این رو، او آنها را به شبنم یك صبح خندان تشبیه میكند و میسراید:
از حجاز و چین و ایرانیم ما
شبنم یك صبح خندانیم ما
بدون تردید یكی از راهكارهای مهم در پیروزی بر مشكلات جهان اسلام و نیل به استقلال سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، تشكیل جبهه متحد اسلامی بوده و یكی از راهكارهای گسترش وحدت اسلامی در میان مسلمانان، جلوگیری از نشر آثار تفرقهانگیز در محیط اسلامی است.
بدون شك تحقق موفقیت مسلمانان، در گرو انسجام و همبستگی اجتماعی آنان است. اگر مسلمانان متفرق باشند، وعدههای الهی و امدادهای غیبی نصیبشان نخواهد شد. بنابراین، امدادها و كمكهای الهی در صورتی نصیب جوامع اسلامی میشود كه امت اسلامی، تحت لوای قرآن و سنت نیكوی رسول اكرم صلیالله علیه و آله و سیره پاك معصومان(ع)، به وحدت عملی دست یابند.
مقام معظم رهبری، در این زمینه چنین فرموده است: «تقریب عملی، یعنی همكاری مسلمین با یكدیگر، منهای احساس جدایی عقیدتی و فرقهای. ما در میان خودمان و در جوامع دیگر به خصوص بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، مكرر این را دیدهایم كه برادران شیعه و سنی كنار هم مینشینند و در مسائل علمی و سیاسی و مسائل مربوط به سرنوشت اسلام، طوری با هم تبادلنظر میكنند كه اصلا به یادشان نیست این مذهبش چیست و آن مذهبش چیست؟
در بسیاری از معاشراتمان با اصحاب مذاهب مختلف این را دیدهایم.» وحدت و یكپارچگی مسلمانان و لزوم اتحاد و اتفاق كلمه میان ایشان و ضرورت توحید كلمه بر محور كلمه توحید برای همه موحدان و خداپرستان روی زمین، از تعالیم و آموزشهای اساسی آیین اسلام و از اصول فرهنگ قرآنی است و بر همین اساس، قرآن كریم یكی از عمدهترین و سازندهترین اهداف رسالت رسول اكرم صلیالله علیه و آله را تالیف قلوب و ایجاد انس و تفاهم به جای خصومت و دشمنی بیان میدارد و اگر كسی در تاریخ، به دیده عبرت بنگرد این معنی را از شاهكارهای رسالت محمدی صلیالله علیه و آله مییابد.
* رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر
