روح و روان انسان، همانند بدن به چيزهايي نياز دارد. دانشجو تنها با رواني سالم، آسوده و آرام و با طراوت قادر به تحصيل است. از اين‌رو بايد از هرگونه عملي كه سلامت رواني او را تهديد مي‏كند، بپرهيزد. رفتارهاي ناهنجار رواني غالبا بر اثر عدم رعايت احكام اسلامي پديد مي‏آيد. اگر عواطف انساني مهار نشوند، بهداشت رواني به خطر مي‏افتد. در دعاي هشتم صحيفه سجاديه مي‏خوانيم:
«پروردگارا! پناه مي‏برم به تو از هيجان حرص و شدت خشم و تسلط غضب و كمي صبر و پيروي از هواي نفس يا تمايلات.»
اين صفت‌ها و ديگر عواطف، در روان انسان اثر بسزايي دارند. البته به‌عقيده نگارنده، مهم‏ترين عامل بهداشت روان، تصحيح اعتقاد و انگيزه تحصيل است. اگر دانشجو انگيزه مادي نداشته باشد و هدف او از كسب دانش، تنها جلب خشنودي خداوند و نيز خدمت به خلق او باشد، هميشه آرام است و اين آرامش، زاييده اعتقاد صحيح و ذكر خدا است.
دانشجويي كه به نيازهاي روحي خود و فضايل اخلاقي مطابق با فطرت آدمي پاسخ ندهد و در مسير خودسازي نباشد، به‌خاطر بي‏ايماني و بي‏اعتقادي همواره در هيجان و اضطراب و تشويش است. در مقابل، توكل بر خدا و ايمان به او از مهم‏ترين عناصر آرام بخش روان به‌شمار مي‏روند.
اعتقاد به خدا باعث مي‏شود دانشجو از صفات رذيله‌اي چون؛ حسد، حرص و طمع، غيبت، سخن‏چيني، بدگويي، شهوت‌مداري، پرخوري، پرخوابي، پرگويي و... كه مهم‏ترين عوامل عدم تعادل رواني شمرده مي‏شوند، بپرهيزد.
افرادي كه به احكام اسلام پايبند هستند، غالبا دچار بيماري‌هاي عصبي و رواني نمي‏شوند چرا كه «با ياد خدا دل‌ها آرام مي‏گيرد.»
در چند جاي قرآن كريم، سخن از شرح صدر رفته است. كسي كه بر اثر ايمان به خدا، فراخ‌سينه شود، همه چيز را زيبا مي‏بيند، به همه‌چيز مهر مي‏ورزد، همه را دوست دارد، زيرا آنها را آفريدگان خدا مي‏بيند.
بهداشت جسمي نيز اگر چه به درجه اهميت سلامت روان نمي‏رسد، اما خود، عامل اساسي و يكي از عوامل بهداشت رواني است. گفته‏اند: عقل سالم در بدن سالم است.
اين عبارت كه مضمون يك روايت است، سخن بجا و استواري است، زيرا كسي كه تني سالم نداشته باشد، نمي‏تواند از حقوق خود و ديگران دفاع كند و حقوق الهي را ادا كند. چنين شخصي قادر به تحصيل دانش و پرورش عقلي نيز نخواهد بود.
اسلام بيش از هر مكتب ديگري به مساله بهداشت اهميت مي‏دهد، با اين تفاوت كه در دين اسلام همه‌چيز بر پايه پيشگيري بنيان نهاده شده ولي در مكاتب جديد همه‌چيز بر پايه درمان است. اسلام معتقد است شخص بايد از خوردن شراب، گوشت خوك و... پرهيز كند. ولي ديگران خود را در اين مهلكه مي‏اندازند آنگاه در انديشه درمان مي‏افتند.
دانشجو بايد براي آنكه تني سالم داشته باشد و بيماري، ميان او و درس فاصله نشود، احكام شخصي اسلام را به دقت فراگيرد و عملي كند. ما از ميان رفتارهاي شخصي دانشجو كه در بهداشت تن او نقش اساسي دارد، به خواب و خوراك اشاره مي‏كنيم:
۱- دانشجو بايد در غذاي خود به دقت بنگرد، بكوشد كه در بهداشت تغذيه چند امر را رعايت كند:
- از پرخوري بپرهيزد. امام محمد باقر «عليه‏السلام» مي‏فرمايد: نزد خداوند هيچ چيز مبغوض‏تر از شكم پر نيست.
مهم‏ترين نتيجه پرخوري، تهديد سلامت جسمي و رواني است. اين امر باعث مي‏شود قوه درك شخص به خوبي فعاليت نكند. لقمان حكيم درباره تاثير پرخوري بر عقل و هوش به فرزندش چنين سفارش مي‏كند: «فرزندم اگر شكم انسان پر شود، انديشه‏اش مي‏خوابد.»
پس اگر دانشجو بخواهد درس را نيك بفهمد بايد از پرخوري به شدت پرهيز كند.
ـ دانشجو بايد زمان خوردن را به‌درستي بشناسد و براي لذت، غذا نخورد بلكه براي تقويت جسم بخورد و بياشامد. به تعبير قرآن كريم: «كلوا من الطيبات و اعملوا صالحا»؛ از غذاهاي حلال بخوريد و عمل صالح انجام دهيد!
هنگامي كه به آيات و روايات مي‏نگريم، در مي‏يابيم كه بهترين زمان غذا خوردن، صبح و شام است. گويا سه وعده غذا خوردن، خيلي سودمند نيست، زيرا هنگام صبح، بدن بر اثر خواب، غذاي مصرفي را هضم كرده و اينك كه آغاز روز است، نياز به تجديد قوا دارد تا به فعاليت بپردازد. از اين لحاظ صبحانه در سلامت جسم نقش مهمي دارد و هنگام عصر هم، بدن بر اثر كار زياد و تلاش روزانه و مصرف انرژي، غذاي خود را مصرف كرده و اينك نياز به غذا و مواد غذايي دارد.
شخصي از دردها و نارسايي‌هاي شكمي به امام صادق«عليه‏السلام» شكايت كرد. امام به او فرمود: «تنها صبح و شام غذا بخور و بين آن دو وعده، چيز ديگري نخور كه باعث بيماري مي‏شود. نشنيده‏اي كه خداوند مي‏فرمايد: روزي آنان در آنجا، صبح و شام عرضه مي‏شود»
ـ آداب غذا خوردن را رعايت كنید. پيش از غذا، دست خود را بشويد و اگر مي‏تواند وضو بگيرد، در آغاز غذا ذكر خدا بگويد، بر زمين بنشيند و با دست راست بخورد، لقمه‏هاي كوچك بردارد، تا گرسنه نشده غذا نخورد و پيش از آنكه سير شود، دست از غذا خوردن بكشد.
ـ بكوشد به كيفيت غذا بينديشد نه كميت آن، از اين رو سعي كند از غذاهاي سنگين، پرچربي و گوشت‌هاي قرمز كمتر مصرف كند، زيرا غذاي سنگين مانع درك صحيح دانش مي‏شود و قدرت حافظه را به‌شدت ضعيف مي‏گرداند.
۲- طالب دانش بايد خواب خود را متعادل كند و آداب اسلامي خواب را به درستي انجام دهد. البته نبايد بدون ممارست، آنقدر از خواب خود بكاهد كه قواي بدن او تعادل خود را از دست دهند و اين امر مانع كسب دانش و درك صحيح او شود. ولي بكوشد كه به حد نياز اكتفا كند.
پيش از خوابيدن، مسواك بزند، وضو بگيرد، با ذكر خدا به بستر برود و از شب زنده‌داري غفلت نورزد. دانشجو بايد بداند كه كثرت خواب، باعث سنگدلي، كندهوشي و بيماري جسم مي‏شود.