شهاب دهباشي:در اين كتاب، اكثر قصهها و افسانهها ترجمه شده از زبان فرانسه است. احمد شاملو و توسي حايري هر دو با زبان فرانسه آشنا بودهاند. شاملو چندين كتاب را از زبان فرانسه ترجمه كرده است كه آخرين آن رمان سترگ دن آرام بود كه در اواخر عمرش به سرانجام رساند. در سالهاي دهه 20 در ايران، زبان رسمي آموزشي در دبيرستانها، زبان فرانسه بوده است و شاملو علاوه بر آشنايي با زبان فرانسه در دوران تحصيل، به فراگيري زبان آلماني هم پرداخته بود و كمي هم با زبان روسي آشنايي داشته است. اين نكته هم بايد يادآور شد كه خانم توسي حايري هم با زبان فرانسوي آشنايي كامل داشته است.
اولين قصه در دفتر دوم كتاب افسانههاي هفتادودو ملت «ستارهها» نام دارد كه يك افسانه استراليايي است و توسط شخصي با مشخصات «م. ك» ترجمه شده است. فردي با چنين مشخصاتي در دهه 30 به دو شكل به ذهن ما خطور ميكند: 1- مرتضي كيوان 2- محمود كيانوش.
مرتضي كيوان دوستي صميمانهاي با احمد شاملو داشت و شاملو در كارها و فعاليتهاي فرهنگياش، خود را وامدار مرتضي كيوان ميدانست. از طرفي مرتضي كيوان به جرم فعاليتهاي سياسي و آزاديخواهي دستگير و در سال 1332 تيرباران شد. از طرف ديگر مرتضي كيوان، اولين نفري بود كه بعضي از آثار شاملو را ميخواند و نظرات اصلاحي يا احيانا انتقادي خود را به شاملو ميداد. احتمال ميرود اين داستان كوتاه كه توسط مرتضي كيوان ترجمه و به شاملو تحويل داده شده بعدها شاملو آن را با نام مستعار «م. ك» در ابتداي دفتر دوم افسانههاي هفتادودو ملت به چاپ رسانده باشد. نكته قابل توجه اين است كه اين قصه با فضاي فكري كيوان، قرابت و نزديكي بسياري دارد؛ انشاي كلمات ترجمهاي، سبك، ترجمه و روش جملهبنديهاي آن بسيار به متد نامههاي مرتضي كيوان شباهت دارد.
محمود كيانوش با شاملو رابطه نزديك و صميمانهاي نداشته است و از همه مهمتر آنكه محمود كيانوش، مشكل سياسي (نظير وضعيت مرتضي كيوان) نداشته كه نياز به، به كار بردن حروف اول اسمش داشته باشد و اينكه اگر اين كتاب ترجمه محمود كيانوش باشد، او در قيد حيات است بنابراين اقدام به چاپ مجدد آن يا اذعان به ترجمه خودش ميكرد كه تاكنون چنين عملي انجام نشده است.
در دفتر اول اين مجموعه، شش قصه چاپ شده و در دفتر دوم، چهار قصه به چاپ رسيده است، كه پنج قصه از دفتر اول و يك قصه از دفتر دوم به ترجمه احمد شاملو به تنهايي به چاپ رسيده است.
ترجمه دو قصه با همكاري احمد شاملو و خانم دكتر توسي حايري ترجمه شده؛ يك قصه به ترجمه خانم توسي حايري بوده و يك قصه هم به ترجمه «م. ك» است.
كتاب «افسانههاي هفتادودو ملت» نوشته چند نویسنده از جمله هانري پوررا، ژان بروس هارد، وازيل پير گوانو و... توسط احمد شاملو و توسي حايري ترجمه شده و انتشارات ثالث اقدام به نشر آن کرده است.
