فرهیختگان: در سالهاي اخير آمار ابتلا به سرطان دهان در ايران رشد چشمگيري داشته است. سرطان دهان با توجه به نسبت مرگومير به نسبت شيوع آن در زمره چهار سرطان كشنده در جهان قرار دارد.
دكتر عبدالرضا معادي مديرعامل مركز پزشكي بنياد امور بيماريهاي خاص با اشاره به اهميت تشخيص بيماريهاي دهان ازجمله سرطان زبان، سرطان لب به فرهيختگان ميگويد: «آمار اين سرطانها و حتي سرطان حنجره رشد داشته است در حالي كه اين سرطانها ازجمله سرطانهاي شايع محسوب ميشوند و متاسفانه به علت عدم توجه به علائم كلينيكي اين سرطان در مراحل پيشرفته تشخيص داده شده و منجر به مرگ بيماران ميشود. سرطان دهان به دليل نسبت مرگومير بالاي آن در مقايسه با نسبت شيوع ازجمله چهار سرطان كشنده است.»
او ادامه ميدهد: «يكي از علل مهم شيوع اين سرطان، توجه نكردن به علائم آن در محيط دهان و روي لب است. مهمترين فاكتور بروز اين سرطان استفاده از سيگار است. به دليل نزديك بودن محيط دهان به غدد لنفاوي اين بيماري به سرعت پيشرفت ميكند.»
اين جراح دندانپزشك معتقد است: «اگرچه تعداد مبتلايان به اين سرطان نسبت به ساير سرطانها چون سرطان خون، سرطان سينه، سرطان پروستات و... كمتر است اما به دليل خطرناك بودن و احتمال زياد ابتلاي افراد، توجه جهانيان را به خود جلب كرده است.»
معادي ميگويد: «در سالهاي اخير ميزان مصرف سيگار بهويژه در گروههاي جوان و زنان افزايش يافته است، تبليغات شركتها براي سيگارهاي لايت يكي از دلايل گرايش بيشتر اين گروهها است، در حالي كه اين سيگارها از نظر ميزان صدمات به بدن تفاوتي با ديگر سيگارها ندارد.»مديرعامل مركز پزشكي بيماريهاي خاص با اشاره به نقش دندانپزشكان در تشخيص ضايعات و بيماريهاي خطرناك در دهان ادامه ميدهد: «دندانپزشكان مهمترين افراد در مواجهه با اين علائم هستند. بروز هر نوع ناراحتي در محيط دهان كه به شكل ناخودآگاه اتفاق ميافتد، به وجود آمدن نواحي سفيد و زخمهايي كه در مدت زمان طولاني بهبود مييابند يا باقي ميمانند همه علائمي است كه دندانپزشكان بايد به آن توجه كنند. اگر دندانپزشكان با مشاهده اين موارد بلافاصله مبتلايان را معرفي كنند و نمونهگيري انجام شود، بيماري كنترل خواهد شد» به گفته معادي برخي درمانهاي دندانپزشكي نيز بهطور طبيعي ممكن است منجر به ايجاد ضايعات سرطاني شود. «نقش دندانپزشكي در مراحل اوليه و تشخيص بسيار مهم است، اگرچه در درمان سرطان دهان بعد از بروز آن دندانپزشك نميتواند اقدام به درمان كند و مسووليت به عهده متخصصان ديگر است، اما با توجه به اهميت پيشگيري و تشخيص بيماري تنها دندانپزشكان هستند كه ميتوانند در تشخيص و معرفي مبتلايان نقش اساسياي را ايفا كنند.»
به گفته دكتر معادي در كشورهاي مختلف به دليل اهميت پيشگيري از سرطان دهان يك ماه از سال به اين موضوع اختصاص داده شده و در اين ماه كه ماه پيشگيري از سرطان است، آموزشهايي درباره علائم سرطان دهان داده شده و بر اهميت تشخيص و پيشگيري تاكيد ميشود.
به گفته اين متخصص، براي اولين بار در ايران با همكاري ميان انجمن دندانپزشكي ايران و مركز بيماريهاي خاص، هفته آخر ديماه بهعنوان هفته پيشگيري از سرطان دهان نامگذاري شده است كه در اين هفته دندانپزشكان با علائم كلينيكي اين بيماري آشنا ميشوند.
معادي با اشاره به تاثير مصرف سيگار، الكل، قليان، جويدن توتون و همچنين درمانهاي نامناسب پروتز توسط افراد غيرمتخصص، بر اهميت همكاري ساير موسسات مرتبط با موضوع مصرف مواد مخدر و رسانهها تاكيد ميكند.
انجمن دندانپزشكي ايران به پيشنهاد مركز بيماريهاي خاص نامهاي را براي نامگذاري هفته آخر ديماه به وزارت بهداشت ارسال كرده اما به گفته معادي اين وزارتخانه هنوز به اين نامه پاسخي نداده است.«سرطان دهان در چين» عنوان يكي از نشستهاي اصلي كنگره سال 2009 فدراسيون بينالمللي دندانپزشكي نيز بوده است.
در اين نشست دلايل اصلي ابتلا به سرطان دهان و زبان كه در چين شايع است، سيگار كشيدن و مصرف الكل، ايجاد جراحتهاي داخلي دهان در اثر وجود دندانهاي تيز و جويدن ناس عنوان شد.
شركتكنندگان در اين نشست درمان مداوم را براي سرطان دهان و زبان و جراحي را براي ترميم عضو بهعنوان راهكار ارائه دادند.
استفاده از خميردندانهاي حاوي فلورايد در نپال، ميانمار، فيليپين و برونئي هم يكي از راهكارهاي تجربه شده در كشورهاي آسيايي است.
به دليل تاثير فلورايد در كاهش پوسيدگيهاي دندان كشورهاي ميانمار و فيليپين شروع به توزيع و استفاده روزانه از خميردندان حاوي فلورايد در مدارس كردند. اين برنامه را وزارت آموزش و پرورش و شهرداري اين كشورها اجرا كردند.
نابرابريهاي سلامت دهان يكي از شاخصهاي توسعه سلامت در جهان است كه در سالهاي اخير موضوع اصلي بحث انجمن بينالمللي تحقيقات دنداني (IADA) و فدراسيون بينالمللي دندانپزشكي (FDI) بوده است.
شركتكنندگان در آخرين كنگره فدراسيون بينالمللي دندانپزشكي در اين كنگره تاكيد كردهاند كه در حال حاضر سرطان دهان يكي از هشت سرطان رايج در كشورهاي آسياي مركزي جنوبي است و بايد راهكاري براي پيشگيري اين بيماري به دست آيد.
ناآگاهي 90 درصد مردم
از سرطان دهان
دكتر آتوسا پاكفطرت، استاديار بيماريهاي دهان دانشکده دندانپزشكي دانشگاه مشهد در پژوهش خود كه در چهارمين همايش «بيماريهاي دهان» ارائه ميكند با بررسي ميزان آگاهي مردم كشور از علائم، ريز فاكتورها و تبعات سرطان دهان ميگويد: «با بررسيهاي انجام شده مشخص شد 90 درصد مردم هيچ آگاهياي درباره اين سرطان ندارند، همچنين 90 درصد مردم نميدانند شكل سرطان دهان چيست، 80 درصد هم نميدانند علل ايجاد آن كدام است و حتي افراد تحصيلكرده اطلاعات زيادي در اين باره ندارند.»
سالانه 70 هزار ايراني به سرطان مبتلا ميشوند كه چهار هزار و 500 سرطان از اين موارد سرطانهاي ناحيه سر و گردن است. پژوهش محققان در مشهد نشان ميدهد اين سرطانها در ميان زنان خراسان و سيستان و بلوچستان شايع است. در استانهاي سسيتان و بلوچستان، كهگيلويه و بويراحمد، هرمزگان، سمنان، اردبيل و زنجان مردان به سرطان سر و گردن مبتلا ميشوند. دليل اصلي اين سرطان در ايران نيز همچون ساير كشورها مصرف دخانيات است كه به گفته دكتر پاكفطرت مصرف آن هزار سال قدمت دارد و در ايران همجواري با كشورهاي توليدكننده از دلايل اصلي شيوع آن است. سالانه 35 ميليارد نخ سيگار در كشور مصرف ميشود كه با توجه به آمار گروه سني مصرفكنندگان به سمت 10 تا 19 سالهها سوق پيدا كرده است و از 10 درصد جواناني كه سيگار ميكشند 90 درصد زير 15 سال هستند. اين استاد دانشگاه آزاد اسلامي مشهد تاكيد ميكند: «به همين دليل آموزش درباره مصرف دخانيات و سرطان دهان بايد از دوره دبيرستان آغاز شود. 10 تا 15 سال طول ميكشد تا يك پلاك سفيد در دهان تبديل به سرطان شود، اما تشخيص آن بسيار در درمان موثر است در حالي كه افراد تنها در مراحل حاد اين بيماري متوجه شده و به پزشك مراجعه ميكنند. در حال حاضر پتانسيل ابتلا به اين بيماري در كشورهاي درحال توسعه وجود دارد و به سبب جغرافيايي اين آمار از 75 درصد گذشته است.» او ادامه ميدهد: «در مورد اين بيماري بايد پيش از ابتلا به پيشگيري فكر كرد و دندانپزشكان كه در حيطه سلامت دهان و دندان فعال هستند، مهمترين گروه موثر را تشكيل ميدهند. ديگر اينكه مردم نيز بايد در اين باره آگاهي داشته باشند در حالي كه كمتر مريضي در حال حاضر بهخاطر بيماريهاي دهان به دندانپزشك مراجعه ميكند. آنها بايد بدانند اين بيماري 16 درصد از عمر مفيد ميكاهد و هزينه زيادي به كشور تحميل ميكند.» به گفته اين محقق 60 درصد از افرادي كه در حفره دهان دچار زخم ميشوند به دندانپزشك مراجعه نميكنند. در حالي كه در انگلستان يكسوم مردم ميدانند كه الكل و سيگار از عوامل اصلي بروز اين سرطان است و و در آمريكا همه سيگار را دليل اصلي بروز اين بيماري ميدانند.
دكتر پاكفطرت در سخنراني خود در كنگره بيماريهاي دهان پيشنهاد ميكند پزشكان و بهويژه دندانپزشكان به معاينه روتين از نظر علائم و نشانههاي سرطان دهان و دادن اطلاعات به بيماران درباره علل اين بيماري ترغيب شوند و درباره ضايعات بدخيم به بيماران آگاهي دهند و آنان را به پرهيز از مصرف دخانيات تشويق كنند. همچنين رسانههاي گروهي در آموزش مداوم مردم و دندانپزشكان مشاركت داشته باشند. مردم نيز به اين نكته آگاه شوند كه به جز موارد دندانپزشكي براي مشكلات ديگر دهاني خود نيز بايد به دندانپزشك مراجعه كنند.
