سعید ارکانزاده یزدی:مسوولان وزارت ارتباطات به تازگي از طرحي در رسانهها سخن گفتهاند كه براي حفاظت از اطلاعات ملي ايران انديشيده شده است. آنها پس از ايده اينترنت ملي، اينك تلاش ميكنند ايميل ملي را به كاربران ايراني بشناسانند. البته علاوهبر اين دو محصول ارتباطي «ملي»، ديتاسنتر ملي نيز ابداع ديگري بود كه مسوولان وزارت ارتباطات از آن سخن به ميان آوردهاند. «ايميل ملي» ايدهاي است كه در شركت فناوري اطلاعات ايران وابسته به وزارت ارتباطات مطرح شده است. علياصغر انصاري معاون اين شركت، در دو هفته گذشته داشتن ايميل ملي را براي كاربران اينترنت در ايران تشريح كرد و گفت تدابير طوري انديشيده شده است كه سايت خدماتدهنده ايميل ملي، ميتواند به حدود يك ميليون نفر از كاربران ايميل اختصاص دهد.
انصاري گفته است عموم كاربران بهزودي ميتوانند براي راهاندازي پست الكترونيكي ايراني، به نشاني اينترنتيiran.ir مراجعه كنند و در آنجا ايميلهاي خود را بسازند. معاون شركت فناوري اطلاعات ايران گفته است: «هماكنون امكان استفاده از ايميل ملي براي مديران دستگاههاي دولتي فراهم شده است و آنها ميتوانند با مراجعه به درگاه خدمات الكترونيكي ايران به آدرس www.iran.ir نسبت به ايجاد ايميل اقدام كنند.»
انصاري در گفتههاي خود دليل ايجاد ايميل ملي را براي شهروندان ايراني، امنيت بالاي آن نسبت به خدماتدهندگان ديگر ايميل در خارج از كشور برشمرده و گفته است: «در صورت استفاده از آن، اطلاعات ايميل در داخل كشور گردش ميكند و مانند ايميلهاي غيرايراني نظير ياهو، جيميل و هاتميل كه در خارج از كشور ميزباني ميشوند، اطلاعات به خارج از كشور منتقل نميشود.»
به گفته انصاري، براساس اين بخشنامه كه در سوم مهرماه سال 1386 ابلاغ شده، مقرر شده بود درگاه خدمات الكترونيكي ايران به نشاني www.iran.ir به مديران دستگاههاي دولتي، خدمات پست الكترونيكي ارائه دهد. كاربران در آن دوره ميتوانستند با ثبت هويت خود در سايت، داراي ايميلي مطمئن شوند. در آن سال، امنيت ايميلهاي دولتي بسياري مهم برشمرده ميشد و اغلب مخاطبان ايميلهاي سايت www.iran.ir مديران نهادهاي دولتي بودند. البته در آن بخشنامه، كاربران ايميل ملي بايد براي تاييد و تثبيت هويت خود، علاوهبر تكميل و ارسال فرم الكترونيكي، نامهاي را با مهر و امضاي بالاترين مقام دستگاه اجرايي خود نيز ارائه ميدادند. از مديران دولتي هم خواسته شده بود كه براي امنيت بيشتر اطلاعات، ايميلهاي خود را روي پورتال واحد دولت الكترونيكي ايران بسازند و از آن براي تماسهاي خود استفاده كنند.
با اين حال، از سال 86 كه دادن ايميل ايراني به مديران شروع شد، تاكنون تنها براي بيش از سه هزار نفر ايميل ملي فعال شده است. با توجه به تعداد نزديك به 25 ميليون كاربر اينترنتي در ايران، تعداد سه هزار مشترك ايميل ملي بسيار ناچيز جلوه ميكند. در آن هنگامي كه بحث ايميلي ايمن براي مديران ايراني در جريان بود، كسي از ايميل ملي سخني نگفته بود اما دو هفته گذشته، مسوولان وزارت ارتباطات همزمان با نمايشگاه الكامپ، فرصت را مناسب ديدند كه سياستهاي جديد وزارت ارتباطات را مطرح كنند و يكي از اين برنامهها و سياستها، راهاندازي ايميل ملي بود. اين ايميلها در دو سال گذشته ارائه ميشد اما به نظر، مسوولان وزارت ارتباطات تصميم گرفتهاند با «ملي» و عمومي كردن ابعاد آن، رقيبي براي جيميل و ياهو و هاتميل به بازار بياورند.
ماجراي بيثمر اينترنت ملي
وزارت ارتباطات در طول پنج سال اخير نشان داده است بيش از اينكه به فكر گسترش زيرساختهاي فناوري ارتباطات و اطلاعات باشد، به طرحهايي روبنايي علاقهمند است كه عنوان ملي را يدك ميكشند. شايد جنجاليترين اين «ملي»ها تاكنون، طرح اينترنت ملي بوده باشد؛ از سال 1384 وزارت ارتباطات اعلام كرده است ميخواهد اينترنت ملي را كه تاكنون هيچ تعريف عملياتي درستي از آن ارائه نشده است، در سرتاسر ايران بكشد و تمام دانشگاهها و مدارس و مراكز تحقيقاتي كشور را به آن متصل كند. براي انجام اين طرح 566 ميليارد تومان نيز در نظر گرفته شد اما با اينكه گفته شده 50 درصد از زيرساختهاي آن آماده شده، كسي از محتواي آن و چگونگي كاركرد اينترنت ملي خبر درستي ندارد.
اكنون چهار سال پس از اينكه اينترنت ملي مطرح شد و بيثمر ماند، مسوولان تلاش ميكنند ايميل ملي را در رسانهها معرفي كنند؛ اين ايميل قبل از اينكه عنوان ملي را به خود بگيرد، در درگاه خدمات الكترونيك ايران كه همان سايت دولت الكترونيك محسوب ميشود، موجود بود اما ناگهان عنوان «ملي» به خود گرفت.
ايميلهايي كه ايرانيان از آنها استفاده ميكنند، اغلب مربوط به سه غول خدماتدهنده ايميل جهان يعني گوگل، ياهو و هاتميل است. در سالهايي كه اينترنت در ايران گسترش مييافت و به خانهها و شركتها و ادارهها نفوذ ميكرد، هميشه اين بحث مطرح بوده است كه گرفتن خدمات اينترنتي از جهان بيرون از ايران، ممكن است در مواقعي كشور را كه اطميناني نيز به دنياي بيرون ندارد و اطلاعات خود را به واسطه آنها منتشر ميكند، با مشكلات امنيتي در دنياي مجازي روبهرو كند. به هر حال اطلاعات ايميلهاي ايرانيان در اختيار شركتهايي است كه ارتباط خوبي با ايران ندارند و اين براي دولت ايران خوشايند نيست.
اما مشكل مهمتر از ايميل، ميزبانان خارجي سايتهاي اينترنتي ايراني در خارج از ايران بودهاند. وقتي كه سايتهاي ايراني نميتوانند سروري در داخل ايران داشته باشند، طبيعي است كه نگران امنيت آنها در هنگام اضطرار باشند. حتي مساله امنيتي مهمتر از ميزباني سايتها، ارتباط باواسطه ايران با اينترنت است. ايران هنوز خود بهطور مستقل به شبكه اينترنت متصل نيست و به واسطه كشورهاي همسايه غربي و جنوبي، ارتباط خود را با اينترنت برقرار كرده است. طبيعي است كه اين ارتباط با واسطه، اطمينان خاطري براي مسوولان فناوري اطلاعات در كشور ايجاد نميكند.
رقابت با جيميل و ياهو
معاون شركت فناوري اطلاعات ايران در مصاحبه خود درباره ايميل ملي، گفته بود كه اين ايميل ايراني ميتواند جايگزين شركتهاي خدماتدهنده ايميل مثل جيميل و ياهو شود. به عبارت ديگر، وزارت ارتباطات تصميم گرفته است رقيبي براي غولهاي اينترنتي جهان باشد و هنوز مشخص نيست اين رقابت را با چه راهبردي ميخواهد برقرار كند. ميلياردها دلار سرمايه، مهندسان و فناوري بسيار پيشرفته در صنعت آيتي، تبليغات بسيار وسيع و طراحيها و افزونههاي هرروزه جيميل و ياهو، بسياري از كاربران اينترنت در سراسر دنيا را شيفته خود كرده است و مشخص نيست وزارت ارتباطات بدون اين پشتوانهها، چگونه ميخواهد تلاش كند تا كاربران ايراني از جيميل يا ياهو صرف نظر كنند و به ايميل ملي روي بياورند.
در حال حاضر ميتوان گفت از مهمترين نهادها در ايران كه خدمات ايميل ارائه ميكنند و كاربران نيز با كمال ميل از آدرسهاي آن ايميلها استفاده ميكنند، دانشگاهها هستند. محققان و پژوهشگران در بسياري از موارد ترجيح ميدهند به جاي آدرسهاي ايميل شخصي، در مراودات دانشگاهي و علمي بينالمللي از آدرسهايي استفاده كنند كه سايت دانشگاهها به آنها ارائه ميكنند. مثلا يك محقق يا استاد دانشگاه بسيار علاقهمند است در زير نام خود در يك ژورنال علمي خارجي، آدرس ايميل او با عبارت
ut.ac.ir@ كه معرف يك ايميل از دانشگاه تهران است، همراه باشد نه با عبارت
gmail.com@ اما همين محققان نيز براي ارتباطات عادي اينترنتي، يك ايميل از شركتهاي معتبر جهان مانند گوگل يا ياهو دارند. به غير از اين مورد كه رغبت پژوهشگران ايراني را برانگيخته، مورد ديگري در ايران مشاهده نميشود كه كاربر به خاطر آن، به سمت يك ايميل داخلي يا «ملي» رفته باشد.
علاقه مسوولان به «ملي» بودن ايميل داخلي نيز نكته جالبي است كه هنوز دليل آن روشن نشده است. اينكه ايميلهاي داخلي براي مديران دولتي ايمنتر است، كاملا قابل قبول است اما اينكه چرا دولت به جاي اينكه خود مسوول درست كردن ايميل داخلي شود، اينگونه خدمات را به شركتهاي خصوصي داخلي واگذار نميكند، هنوز با ابهام روبهرو است.
بخشهای خبری 
