گروه سیاست: موضوع انتصاب نمایندگان ویژه از سوی رئیسجمهور در حوزههای سیاست خارجی ظاهرا مشكلاتی را برای وزارت خارجه به وجود آورده است. این مساله البته با اعتراضات گسترده نمایندگان مجلس شورای اسلامی و چهرههای سیاسی كشور و درنهایت هم با اعتراض مقام معظم رهبری مواجه شد.
رهبر معظم انقلاب در سخنانی به دولت تذكر دادند كه از موازیكاری با وزارت امورخارجه در امر سیاست خارجی اجتناب كند. چند روز بعد نیز مركز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارشی صراحتا اقدام رئیسجمهور را در تعیین نمایندگان ویژه در حوزههای سیاست خارجی مغایر با اصل ۱۲۷ قانون اساسی عنوان كرد.در گزارش مذكور با تاكید بر اینكه نمایندگان ویژه روسایجمهور باید به لحاظ شخصی دارای ویژگیهایی باشند، در بیان ویژگیهای مذكور آمده است: پروندههای خاص محوله به آنان تنها شغل آنان محسوب شود تا بتوانند به صورت تماموقت پیگیر آن باشند؛ تناسبی میان سابقه و تخصص نمایندگان ویژه با حوزه اقدام آنها وجود داشته باشد و از ورزیدگی دیپلماتیك برخوردار باشند؛ نمایندگان ویژه بهخصوص در مسائل حساس باید از پشتوانه اجماع داخلی برخوردار باشند، بهگونهای كه از یكسو اقدامات، مواضع و ابتكارهای نمایندگان ویژه مورد تایید نخبگان سیاسی داخلی بوده و از سوی دیگر كشورهای خارجی نیز با توجه به تعهدات و عملكرد، آنان را مورد اعتماد و قابل مذاكره بدانند و بالاخره آنكه مراكز اصلی تصمیمگیری كشور نسبت به آنها اعتماد داشته باشند.مركز پژوهشهای مجلس در فراز پایانی گزارش خود درباره انتخاب نمایندگان ویژه رئیسجمهوری در امور خاورمیانه، آسیا، خزر و افغانستان اعلام كرد: اقدام اخیر رئیسجمهور اولا مغایرت آشكار با اصل ۱۲۷ قانون اساسی دارد و در فضای موجود كشور كه دولت مكررا از سوی مجلس متهم به نادیدهگرفتن قانون شده، غیر از قبح ذاتی به مناسبات دولت و مجلس لطمه میزند.
این مركز میافزاید: دغدغه اصلی در انتصاب نمایندگان ویژه رئیسجمهور فقدان تخصص و تجربه كافی در برخی از آنان است كه قطعا موجب بروز مشكلاتی خواهد شد و موضوع حكم به لزوم هماهنگی كلی دستگاههای متولی این امور با نمایندگان ویژه در حوزههای مربوط موجب اخلال در امور خواهد شد.
در گزارش مذكور تاكید شده است: دخالت افراد مذكور بهعنوان نماینده ویژه سبب خواهد شد كه امكان نظارت مستقیم بر تصمیمات و فعالیتهای آنان نیز سلب شود و وزیر امور خارجه نیز طبیعتا میتواند مدعی شود كه مسوولیتی در قبال اقدامات و تصمیمات آنان ندارد و تاكید رهبر معظم انقلاب در دیدار با هیات دولت در تاریخ ۸/۶/۱۳۸۹ كه دستگاه دیپلماسی را مسوول هدایت منسجم موضوعات مرتبط با سیاست خارجی و روابط با دیگر كشورها نامیدند، تاكیدی است كه انتصاب نمایندگان ویژه در این امور را با تردید مواجه میسازد.
مساله موازیكاری رئیسجمهور با وزارت امور خارجه نكتهای بود كه دیروز، منوچهر متكی وزیر خارجه دولت دهم نیز به آن واكنش نشان داد. واكنش متكی اما در پاسخ به سخنان حمید بقایی نماینده ویژه رئیسجمهوری در امور آسیا بیان شد. محمد بقایی با بیان این مطلب كه احمدینژاد در راستای حیطه اختیارات خود افرادی را بهعنوان نمایندگان ویژه رئیسجمهور در بخشهای مختلف انتخاب كرده است گفته بود: پس از انتخاب چهار نفر بهعنوان نمایندگان ویژه رئیسجمهور در حوزههای آسیا، خاورمیانه، افغانستان و خزر در روزهای آتی دو نفر دیگر نیز بهعنوان نمایندگان ویژه رئیسجمهور در حوزههای آفریقا و آمریكای جنوبی انتخاب شدند. وی با ابراز بیاطلاعی از هویت نمایندگان منتخب اظهار داشت: این افراد بنابر صلاحدید شخص رئیسجمهور برای این پستها برگزیده شدهاند و بنده اطلاعی از نام آنها ندارم.
وی در پاسخ به این پرسش كه آیا این افراد از خارج از مجموعه وزارت امور خارجه انتخاب شدهاند، گفت: احتمالا به این صورت است، اما اطلاعات بنده از این موضوع چندان دقیق نیست.
نماینده ویژه رئیسجمهور همچنین در مورد چگونگی تبیین برنامهها و سیاستهای نمایندگان ویژه رئیسجمهور نیز تصریح كرد: ما هر روز دیدارهایی با رئیسجمهور داریم، اما در مورد اعلام رسمی برنامههای این نمایندگان ویژه به نظر میرسد كه نشستی برگزار شود. وی در ادامه با بیان این مطلب كه بهزودی یكی از پیروزیهای دیپلماتیك كشور در حوزه میراث فرهنگی كشور را به اطلاع عموم خواهیم رساند، تصریح كرد: این پیروزی پس از تلاشهای هشت ماهه كارشناسان و مسوولان میراث فرهنگی كشور به وقوع میپیوندد. بقایی افزود: موضوع موردنظر در حوزه سیاسی بوده است، اما ما توانستیم با هدایت آن به مسیر فرهنگی پیروزی چشمگیری را برای كشور رقم زنیم.
این سخنان بقایی بود كه موجب شد منوچهر متكی واكنش تندی نشان دهد. متكی روز گذشته در پاسخ به سوال یكی از خبرنگاران درخصوص اظهارات روز گذشته رئیس سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گفت: مشخص نیست آقای بقایی براساس كدام مسوولیت و از چه جایگاهی اینگونه سخنان نسنجیده را بیان میكند؛ در حالی كه هنوز آثار منفی اظهارات اخیر ایشان كه موجب بروز مشكل در روابط خارجی شد از بین نرفته است.
وزیر امور خارجه ضمن فصلالخطاب دانستن نظر صریح مقام معظم رهبری در پرهیز از موازیكاری در سیاست خارجی با بیان اینكه سیاست خارجی عرصه ناپخته سخن گفتن نیست، اظهار كرد: تضعیف دستگاه دیپلماسی كشور بهویژه در شرایط كنونی آن هم توسط برخی از اعضای دولت مصداق بارز «بر شاخه نشستن و بن بریدن» است. متكی از مسوولان و مدیران بهویژه در قوه مجریه خواست هزینه كشور را در اداره روابط خارجی با ناپخته سخن گفتن در این عرصه بالا نبرند.
اشاره متكی به اظهارات حمید بقایی، به سخنانی برمیگردد كه وی درخصوص مسائل مربوط به ارامنه و ادعای دست داشتن تركیه در كشتار آنها بیان كرده است. حمید بقایی نماینده ویژه رئیسجمهور ایران در آسیا، از كشتار ارامنه در سال ۱۹۱۵ میلادی توسط امپراتوری عثمانی، با عنوان «نسلكشی» یاد كرده بود. این در حالی است كه تركیه میگوید این قربانیان در جریان درگیریهای جنگ داخلی كشته شدهاند و آن را «نسلكشی» نمیداند. این مساله اعتراض تركیه به ایران را در پی داشت تا آنجا كه احمد داووداوغلو، وزیر خارجه تركیه، در تماسی تلفنی با منوچهر متكی، همتای ایرانی خود، خواستار توضیح او در مورد سخنان حمید بقایی، نماینده ویژه محمود احمدینژاد درباره رویدادهای سال ۱۹۱۵ میلادی در تركیه شد. واكنش تركیه اما به همین محدود نشد، بلكه داووداوغلو همان روز با سفارت تركیه در تهران و سفارت ایران در آنكارا نیز تماس گرفت.
وزیر خارجه تركیه از سفیر خود در تهران خواست كه از مقامات وزارت امور خارجه ایران درباره اظهارات معاون رئیسجمهوری سوال كند. از این رو «كارا عثمان اوغلو» سفیر تركیه در تهران به وزارت امور خارجه ایران رفت و موضوع را پیگیری كرد.
همچنین سفارت ایران در آنكارا در پی تماس وزارت امور خارجه تركیه مجبور به صدور بیانیهای شد و با اشاره به اینكه اظهارات بقایی درست در رسانهها نقل نشده، نوشت كه منظور بقایی از اشاره به موضوع نسلكشی ارامنه صرفا تشریح وضعیت موجود در روابط تركیه و ارمنستان بدون نتیجهگیری و قضاوت درباره موضوع نسلكشی بوده است.
همچنین اداره كل روابط عمومی و امور فرهنگی اجتماعی سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری با صدور اطلاعیهای تاكید كرد كه اظهارات بقایی درباره روابط دولت عثمانی و ارامنه به درستی منعكس نشده است. در اطلاعیه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آمده است: اظهارات آقای بقایی در جریان همایش ایران پل پیروزی در رسانههای مختلف به درستی منعكس نشده یا شماری از رسانهها از اظهارات وی درخصوص مسائل فیمابین دولت عثمانی و ارامنه در جریان جنگ جهانی برداشتهای خود را منعكس كردهاند. این اطلاعیه تاكید میكند: بقایی صرفا به موضوع فوقالذكر بهعنوان مطروحه بین دو كشور تركیه و ارمنستان بدون ارائه هیچگونه تحلیل یا نقطهنظری خاص اشاره كرده است.
به نظر میرسد ایراد مركز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی درخصوص بیتجربگی و انتصاب غیرتخصصی نمایندگان ویژه رئیسجمهوری در حوزههای سیاستخارجی ایراد صحیح و درستی باشد كه منوچهر متكی نیز درخصوص این مساله اعتراض كرده است؛ اعتراضی كه پیشتر از سوی رهبر معظم انقلاب كه تعیینكننده سیاستهای كلی نظام در عرصه سیاست خارجی هستند، نیز بیان شده بود.
