صغری عباسنژاد:سرانه مصرف آب در تهران حدود ۲۹۶ لیتر است كه از سرانه مصرف كشور هم بیشتر شده است، بنابراین مسوولان اذعان میدارند كه چارهای جز تغییر الگوی مصرف آب و اصلاح عملكرد مردم در اینباره نمانده است. با تمامی این تفاسیر باید خاطرنشان كرد منابع آب تهران را سدهای اطراف آن تشكیل میدهند اما ناكافی بودن منابع به نسبت مصرف آب در تهران، كار را به استفاده از منابع زیرزمینی و چاهها كشانده است كه حرف و حدیثهایی درباره آلوده بودن آنها هم مطرح است. كارشناسان بر این باورند كه اگر طرحهای توسعهای به خوبی اجرا میشد بحث استفاده از منابع زیرزمینی برای تامین آب شرب تهرانیها به میان نمیآمد. در چنین شرایطی مجلس اقدام به كاهش ۲۸ درصدی بودجه این بخش كرده است، در حالی كه مسوولان آبفا معتقدند با وجود كسری بودجه، انتظار اتمام پروژههای در دست اقدام، قابل تصور نیست.
با تمامی این حرفها مسوولان به برنامههای درازمدت خود امید دارند و مشكلات پیرامون آبرسانی كشور را قابل حل میدانند. در این رابطه مصاحبهای با علیرضا دائمی مدیركل برنامهریزی كلان آب و آبفا داشتهایم كه میخوانید:
آقای دائمی، سرانه مصرف آب در كشور و تهران چه میزان است و در مقایسه با سرانه كشورهای دیگر چگونه است؟
سرانه مصرف آب در استان تهران حدود ۲۹۵ لیتر در شبانهروز به ازای هر نفر است و متوسط این سرانه در كل كشور ۲۸۰ لیتر است. در اروپا سرانه مصرف حدود ۱۵۰ لیتر است یعنی در كشور ما تقریبا دو برابر این كشورها مصرف آب صورت میگیرد.
تفاوت سرانه مصرف آب كشور در مقایسه با دیگر كشورها از چه عواملی تاثیر میپذیرد؟
بهطور كل با وجود یارانه برای آب و قیمت كم آن، مصرف آب در كشور نسبت به كشورهای دیگر بیشتر میشود. در حال حاضر مصارف بالای هفت مترمكعب از تخفیف یارانهای برخوردارند كه با این وجود سرانه مصرف آب در كشور به نسبت سرانه جهانی و سرانه كشورهای دیگر بیشتر میشود. البته آب و هوا و فرهنگ در مصرف تاثیرگذار است. در بسیاری از كشورها نحوه تهیه غذا و شستوشو متفاوت است و از امكانات عمومی هم استفاده میشود. ولی مسائل فرهنگی و الگوی نامناسب مصرف در كشور گریبانگیر مصرف آب شده است. باید توجه داشت كه پارامترهایی در بحث مصرف داریم كه باید آنها را مدنظر داشته باشیم.
از پارامترهای دخیل در مصرف آب گفتید، این پارامترها چیست و در كشور ما چه روندی را دنبال میكند؟
در مصرف آب دو پارامتر تعیینكننده داریم. عامل اول افزایش تعداد جمعیت كه افزایش تعداد خانوارها را منجر میشود. همچنین هر خانوار میزان مصرف جدیدی را وارد سیستم میكند. عامل دوم بحث رشد فرهنگی و درواقع رعایت الگوی مصرف است. یعنی چطور مصرف كردن آب در خانوارها است. با این تفاسیر افزایش خانوار و تغییرات الگوی مصرف را داریم. یعنی علاوهبر بحث تعداد با الگوهای جدید و نامناسب مصرف روبهرو میشویم. از طرفی ابزارهای اقتصادی هم درست عمل نمیكنند بنابراین با افزایش سطح مصرف در كشور و كلانشهرها بهخصوص تهران مواجه شدیم. باید در نظر داشت رشد ۵/۲ تا ۳ درصدی جمعیت با الگوهای مصرف جدید در دهههای اخیر افزایش مصرف آب را دربرداشته است و از آنجا كه آب برای سلامت و بهداشت جوامع ضروری است باید با صرف هزینههای بیشتری تامین شود و این تامین آب با دشواری همراه خواهد بود.
در حال حاضر میزان بهرهمندی كشور از آب شرب سالم به چه میزان است؟
اگر با۴۰ سال پیش مقایسهای داشته باشیم میبینیم در خانهها حداكثر یك یا دو شیر آب شرب تعبیه میشد و از امكانات عمومی استفاده میكردند. اما در حال حاضر الگوی مصرف با ساختار جدید خانهها توام شده است. هرچند این برای عصر حاضر قابل پذیرش است اما نباید درست مصرف كردن را فراموش كنیم چراكه كشور ما دارای آب و هوای خشك است و تامین آب برای برخی مناطق با دشواری صورت میپذیرد. با این وجود ۸/۹۸ درصد كشور تحت پوشش آب شرب سالم قرار دارند. به نسبت جهانی ایران در رده كشورهای اروپایی قرار دارد. این در حالی است كه سازمان ملل میزان مرگومیر ناشی از آب ناسالم را بیشتر از عوارض جنگ و پدیدههای دیگر میداند.
اعتبارات دولت برای تامین آب شرب كشور چه میزان است؟
اعتبارات برای آب شرب كشور حدود ۲۰۰۰ میلیارد تومان بوده است كه بخشی از این سرمایهگذاری در اجرای طرحهای آبرسانی هزینه شد.
بودجههای دولتی تا چه میزان در بهبود امر آبرسانی موثر هستند؟
باید توجه داشت برای اجرای طرحهای تامینكننده آب شرب روستاها و شهرها و طرحهای بزرگ آبرسانی رقم بودجه اجرایی بسیار متفاوت با رقم بودجه درنظر گرفتهشده دولت است.
هرچند بودجه برای طرحها، بعد از قوانین بودجه متناسب با درآمدهای دولت تعیین میشود، اما با توجه به سه برابر بودن هزینهها به نسبت بودجه دولتی حداكثر تلاش برای بهبود طرحهای اجرایی آبرسانی صورت میگیرد. با وجود این طرحها به نسبت زمان هدفگذاری شده با تاخیر همراه بود.
هدفمندی یارانهها چه اثری بر وضعیت تامین آب در كشور خواهد گذاشت؟
هدفمندی یارانهها در كلان موضوع و در یك بازه بلندمدت، یكی از مباحث ضروری كشور است. یارانه برای آب و نان و انرژی و.. مواردی است كه در دنیا منسوخ شده است چراكه افزایش مصرف و الگوی مصرف نامناسب را در پی دارد. در وضعیت كنونی كشور چه در بخش كشاورزی و چه آب شرب، با مصرف بیرویه آب مواجه هستیم. كه این مصرف زیاد با قیمت كم طبیعی است. اولین كارایی بحث هدفمندی یارانهها جلوگیری از مصرف بیرویه و ایجاد مصرف متناسب با نیاز واقعی افراد است. البته این امر باید پلكانی صورت گیرد تا از دشواریهای بعدی كاسته شود. كلیات این طرح درست است و در تمام دنیا انجام شده است با این حال در كشور برای كسی كه از كالاهای یارانهای بیشتر استفاده میكند تشویق صورت میگیرد.
براساس اعلام سازمان ملل مصرف روزانه آب باید ۸۰ لیتر باشد در حالی كه در ایران این مصرف به ۲۰۰ لیتر میرسد و حتی به الگوهای جهانی هم نزدیك نیست. باید توجه داشت سازمان ملل این مصرف را برای جمعیتهای شهرنشین و روستانشین تفكیك كرد طوری كه برای روستاها روزانه حدود ۵۰ لیتر در نظر گرفت.
سرمایهگذاری در طرحهای آبرسانی به چه صورت است؟
سرمایهگذاری در مجموعه طرحهای آبرسانی كشور غیرانتفاعی است در حالی كه انتفاع آن به مردم میرسد. این سرمایهگذاری توسط دولت صورت میگیرد. بهعنوان مثال درخط جنوب خلیج فارس، آب مورد نیاز با فاصله ۷۵۰ كیلومتر، توسط ایستگاههای پمپاژ به بندرهایی مانند دیر و طاهری در استان بوشهر انتقال داده میشود به این ترتیب قیمت هر مترمكعب آب به ۴۵۰ تومان میرسد با این وجود بخشی از آن مجانی و بخشی دیگر با قیمت پایین در اختیار مردم قرار میگیرد. در امر سرمایهگذاری خارجی اگر موانع برطرف شود طرحها بهینهتر انجام میشود و در بحث توزیع و حسابرسی و تاسیسات كارایی بهتری خواهد داشت.
كاهش بودجه عمرانی از سوی مجلس در بحث پروژههای آبرسانی چه پیامدهایی داشت؟
كاهش ۲۸ درصدی بودجه عمرانی در لایحه مجلس در زمان اجرای طرحها وقفههایی ایجاد كرد و این موضوع افزایش هزینه و مشكلات مرتبط با آن را در بحث آبرسانی در پی داشت.
بهطور مثال در بحث سد ماملو در شرق تهران به دلیل طولانیشدن اجرای طرح خط انتقال آن، در تامین آب بخشی از تهران با دشواریهایی روبهرو شدیم. بنابراین ناگزیر از منابع آب زیرزمینی استفاده كردیم.
آقای دائمی در بحثهای اخیر پیرامون آب شرب تهران موضوع آلوده بودن آب برخی مناطق تهران مطرح بود، میتوانید در این مورد توضیح بفرمایید؟
موضوع آلودگی آب مناطقی از تهران از سوی وزارت بهداشت مطرح شد و خودشان این بحث را اصلاح كردند. البته قابل ذكر است برخی از چاههای تهران بعضا آلودگی بیش از مجاز یا در مرز مجاز داشته است ولی با ورود این آبها به شبكه و ادغام آن با آب شبكه این میزان به سطح تعادل رسید. باید خاطرنشان كرد آب تهران مشابه همه آبها از كیفیت خوبی برخوردار است و مجلس و وزارت بهداشت نیز اعلام نظر كردند آب تهران آلوده نیست!
در حال حاضر با اقدام موثری كه صورت گرفت یعنی نصب دستگاه سامانه تصفیه در محل چاهها، كیفیت آب بهتر هم خواهد شد.
منابع تامین آب تهران از كجاست و تا چه حد كارایی دارد؟
آب تهران از منابع متعددی تامین میشود. سد طالقانی و سد كرج در قسمت شمال غربی استان و همچنین سدهای لار و متیان آب شرب تهران را با كیفیت نسبتا خوب تامین میكنند. در حال حاضر شش تصفیهخانه ازجمله كن، سهانك و دو تصفیهخانه در حكیمیه داریم. آب خروجی از این تصفیهخانهها كاملا كنترل شده است. قابل ذكر است با وجود منابع ذكرشده، ۳۰ تا ۴۵ درصد تامین آب تهران از آب چاهها صورت میگیرد. عمده این آبهای زیرزمینی از شمال غرب تا جنوب غربی تهران قرار دارد كه منابع مورد اطمینانی هستند.
برنامه وزارت نیرو برای آب تهران با توجه به الگوی فعلی مصرف آب در تهران چه خواهد بود؟
برنامهریزی وزارت نیرو برای آب تهران با جمعیت ۱۵ میلیونی و تا سال ۱۴۰۴ صورت گرفته است. بنابراین طبق برنامهها میزان منابع تعریف شده است حتی اگر مصارف با همین الگو انجام شود جای نگرانی نیست. با این حال اگر مردم همكاری كنند و مصرف منطقی داشته باشند با رسیدن به الگوی مصرف بینالملل میتوانیم از منابع زیرزمینی چشمپوشی كنیم.
احتمال بروز كمآبی در فصل پاییز
مدیرعامل شركت آب منطقهای تهران با استناد به گزارش سازمان هواشناسی از میزان بارشهای فصل پاییز امسال گفت: در این فصل در نیمه شرقی كشور وضعیت بارش معمولی خواهد بود اما در نیمه غربی با توجه به پیشبینی كاهش بارش، امكان بروز كمآبی از فصل تابستان به فصل پاییز وجود دارد. به گزارش ایرنا، خسرو ارتقایی در اینباره افزود: از آنجا كه این مساله سبب نگرانی در تامین آب شرب كشور شده است و با توجه به كاهش حجم آب سدهای كشور در نتیجه افزایش مصرف در فصل تابستان، از شهروندان درخواست میشود در مدت باقیمانده از این فصل در مصرف آب صرفهجویی كنند تا در فصل پاییز دچار كمآبی یا بحران تامین آب شرب نشویم. وی در زمینه وضعیت افتتاح سد ماملو در یك ماه آینده نیز گفت: میتوانستیم این سد را در هفته دولت به بهرهبرداری برسانیم اما با وجود آبگیری به علت برخی مسائل جزئی، بهرهبرداری كامل از آن به مهرماه امسال موكول شد. وی ساخت این سد را با هدف تامین آب زراعی و شرب منطقه دانست و گفت: ظرفیت این سد بیش از ۲۰۰ میلیون مترمكعب است كه افزون بر ۹۰ میلیون مترمكعب آن برای بخش زراعی در نظر گرفته شده است. به گفته وی سد ماملو بیش از ۱۲۰ میلیون مترمكعب از آب مناطق جنوب تهران را نیز تامین خواهد كرد. ارتقایی سد ماملو را یكی از راههای اساسی برای تامین آب جنوب تهران ذكر كرد و افزود: این مهم با اجرای خط انتقال و تصفیهخانه هفتم تهران محقق خواهد شد. مدیرعامل شركت آب منطقهای تهران همچنین اجرای شروع كار تصفیهخانه ششم در منطقه ۲۲ تهران طی یك ماه گذشته را از دیگر برنامههای این سازمان برشمرد و افزود: بهزودی مراسم رسمی كلنگزنی این تصفیهخانه كه مجری آن شركت آب منطقهای تهران است، با حضور مسوولان برگزار خواهد شد. وی درباره وضعیت بدهی این شركت به پیمانكاران گفت: تاكنون ۴۰ درصد از اعتبار ۲۴۰ میلیارد تومانی تخصیصی در طرحهای ملی و استانی را دریافت كرده و مطالبات طرحهای بزرگ از این طریق پرداخت شده است اما با این حال هنوز ۵۰ میلیارد تومان به پیمانكاران بدهكاریم.
