اباذر محبی- وكیل پایه یک دادگستری:هنوزچند صباحی بیشتراز ورودم به حرفه وكالت دادگستری نگذشته بود كه در یكی از مجالس صنفی وكلا و از زبان یكی از بزرگان وكالت، برای اولین بار شنیدم كه وكالت حرفهای «مقدس» است.
آن بزرگ در این باب داد سخن داده بود و بر اثبات نظر خود، دلایل تفصیلی چندی ارائه میكرد. اگر چه همه آن دلایل را بهلحاظ گذشت زمان در ذهن و حافظه ندارم، اما هر چه بود مرا قانع نكرد (و چه بسا به همین دلیل در حافظهام باقی نمانده). لكن؛ از آنجائیكه گوینده، فردی معمر بود كه از روی كمال اخلاص و عمق اعتقاد سخن میگفت و با توجه به نقش سازندهای كه مقدس دانستن تلاش حرفه ای، در زندگی شغلی وكیل دارد، كلیت آن را پذیرفتم. اما همواره در پی دلایل محكمتری بر این نظر بودم. براستی مگر بین وكالت دادگستری با مشاغلی مانند: مدیریت، تجارت، مهندسی و... چه تمایزی وجود دارد كه اینجا وصف تقدس عینیت مییابد، اما سایر مشاغل از چنین صفتی بی بهرهاند؟ این سوال وقتی صورت جدیتر به خود میگیرد كه به خاستگاه اصلی نهاد وكالت دادگستری توجه شود. همگان میدانند كه نهاد وكالت دادگستری به شكل امروزین آن، در مهد تمدن غرب و جوامعی با پایههای فكری مادی گرایانه پرورش یافته است. در اینگونه جوامع، كه منفعت مادی و لذت فردی، پایه و اساس حقوق را تشكیل میدهد، مقدس دانستن حرفه وكالت دادگستری، نشان از جایگاه بسیار والا و متعالی این حرفه در منظر آنها دارد.
بهعبارت دیگر؛ اگر وكالت دادگستری در نظر كسانی كه هیچ چیز را ذاتا مقدس نمیدانند - و مقدسترین امور هم در پرتو قواعد دموكراسی و حاكمیت رای اكثریت قابل تبدیل است - درهالهای از تقدس قرار دارد، در جامعهای مثل كشور ما، كه بسیاری از قوانین مبتنی بر وحی است، این تقدس از دلایل توجیهی به مراتب بیشتری برخورداراست.
آخر مگر نه این است كه ماهیت كار وكیل در تمام دنیا، زدودن غبار باطل از چهره نورانی حقی است كه بهموجب قانون برای موكلش ایجاد شده؟ و مگرنه این است كه رسالت اصلی وكلا تاباندن نور قانون و عدالت به موضوع مطروحه نزد قاضی است، تا جلوههای حقیقت آشكار گردد و قاضی راحتتر بتواند حق موكل را تشخیص دهد؟ حال اگر چنین حقی؛ بر پایه میل و اراده موكل - كه هر روز میتواند دست خوش تغییر شود – استوار شده باشد، قداست بیشتری دارد؟، یا حقی كه منشا الهی دارد و متكی بر مصالح و منافع نفس الامری است؟. وكیل؛ در مكاتب فكری جامعه سرمایه داری، در خدمت «منافع» موكل، اما در اندیشه اسلامی، در خدمت «حق» موكل است.
حقی كه خداوند متعال برای موكل مقرر داشته و تحت تاثیر امیال و منافع فردی و جمعی، تغییر و تبدیل نمییابد. از این روست كه وصف تقدس برای حرفه وكالت در اندیشه اسلامی مبتنی بر ارزش ذاتی است. براین اساس؛ تلاش وكیل معتقد به عقاید اسلامی، در جهت عینیت بخشیدن به اراده الهی است و حرفه وكالت، جلوه گاه یكی از صفات (وكیل) باری تعالی خواهد بود. در این صورت آیا مقدس دانستن حرفه وكالت در اندیشه اسلامی، از وجاهت به مراتب بیشتری نسبت به مكاتب اومانیستی برخوردار نیست؟ در اندیشه اسلامی وكیلی كه برای احقاق حق خدادادی موكل گام بر میدارد، همچون فردی است كه به میدان جهاد میرود. از این روست كه از منظر اسلام، وكالت نوعی عبادت محسوب میشود و در پیشگاه خداوند ماجور است.
تقویت این اندیشه و پرورش آن در جامعه وكلا، میتواند واجد آثار سازنده و عملی فراوانی باشد. از این دیدگاه؛ شان و منزلت وكیل دادگستری – بهعنوان مجسمه عینی یكی از صفات الهی - در بالاترین مراتب اجتماعی قرار میگیرد. چنین فردی، رسالت خود را در دفاع از موكل، منحصر به حقوق مشروع او دانسته، اجازه نمیدهد از او استفاده ابزاری شود.
در فضای اندیشه اسلامی، تكلیف وكیل و موكل، از پیش مشخص است و توان علمی و فكری وكیل، تابعی از متغیر منافع موكل نخواهد بود. وكیلی كه تلاش خود را در راستای اقامه حق و حدود الهی بداند، در مقابل دادگاه از روی ایمان و اعتقاد لب به سخن میگشاید و از آنجاییكه دفاع او در هماهنگی با سایر معادلات حاكم بر جهان و هستی است، دفاع او نافذتر و اثبات حق برای او سادهتر است. او با امنیت و آرامش خاطر پا به عرصه دادگستری میگذارد و در زندگی حرفهای خود از شادابی و نشاط برخوردار است. چنین فردی؛ تلاش خود را علاوه بر احیای حقوق موكل، موجب قرب الهی دانسته، به لحاظ روحی و روانی هم اشباع میشود.
این را مقایسه كنید با دیدگاهی كه وكیل را در حد یك ابزار تامین كننده منافع مادی موكل پایین میآورد. در پرتو اندیشه مادی، وكیل خود را سرگردان در برهوتی مییابد كه برای تامین منافع دنیایی موكل، ممكن است ناگزیر از زیر پا گذاشتن بدیهیترین اصول اخلاقی و رفتاری مغایر با اصول وجدانی گردد. در چنین صورتی است كه آرامش روحی و روانی هم از زندگی او رخت برمی بندد.
فلذا، تقدس حرفه وكالت دادگستری، در پرتو اندیشه اسلامی، جلوه واقعیتری خواهد یافت و آنچه در این مقال آمد، جزء كوچكی از حقایق بسیاری است كه در این زمینه وجود دارد. از این رو از همه پیشكسوتان و صاحبنظران حرفه وكالت انتظار میرود با گشودن زاویههای دیگر این موضوع، چراغی فروزان فرا راه وكلای جوان روشن سازند تا به حول و قوه الهی شاهد نشاط و شادابی بیش از پیش درعرصه فعالیت حرفهای همكارانمان باشیم. الله ولی المتقین
